ملیله به دوخت‌هایی اطلاق می‌شود که از مفتول‌های طلایی، نقره و آلیاژهای مختلف که به شکل فنری درآمده‌اند، برای تزئین سطح پارچه استفاده می‌شود. ملیله برخلاف نخ‌های سرمه قابلیت انعطاف ندارد و بر اثر کشش زیاد از فرم خود خارج می‌شود. برای آماده کردن پارچه یک قطعه متقال یا کتان به اندازه مخمل یا ترمه‌ای که می‌خواهند بر آن ملیله‌دوزی کنند، می‌برند و با قلم موی پهن به تمام نقاط آن به طور یکنواخت محلول غلیظی از سریش و آب مالیده، مخمل یا ترمه را روی آن قرار می‌دهند و با دست چند مرتبه روی آن می‌کشند تا صاف شود و به پارچه زیرین متقال یا کتان بچسبد.

پس از آنکه پارچه‌ها خشک شد نقش‌هایی را که قبلا آماده شده است، روی پارچه مخمل یا ترمه منتقل می‌کنند. یعنی دور کار را ملیله می‌دوزند و ملیله را کاملا با نخ و سوزن محکم می‌کنند. سپس به توردوزی می‌پردازند و داخل نقش را ملیله می‌دوزند و این کار را ادامه می‌دهند تا تمام نقش با ملیله پر شود. در قسمت‌های اصلی و برجسته نقشه، ابتدا مقداری پنبه به اندازه گل یا بوته تکه‌تکه می‌کنند و روی قسمت‌های موردنظر قرار می‌دهند و آن را با نخ ساده روی پارچه می‌دوزند و سپس آن را ملیله‌دوزی می‌کنند.

در دوران حکومت ساسانیان برای زینت دادن به لباس‌های رسمی لشگری و کشوری از ملیله‌دوزی استفاده میشده است. نمونه بسیار زیبایی از دوخت ملیله، روی مخمل دستبافت است که در حال حاضر در موزه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود. این نوع رودوزی در اکثر نقاط کشور رواج دارد. روش نگهداری آن حفاظت از رطوبت مداوم، حرارت و آتش، اشعه مستقیم و مداوم خورشید، سفیدکننده‌های شیمیایی و اشیاء برنده است و برای شست‌وشوی آن می‌توان از آب و صابون و شوینده‌های معمولی و غیراسیدی استفاده کرد.

قدمت اين دوخت با شواهد تاريخ و اشياء به دست آمده از حفاري‌ها به 2500 الي 3000 سال پيش می‌رسد. هنر زری‌دوزی و دوختن نقش‌ها و خطوط موازی با زری، بر روی شلوارها در زمان هخامنشيان معمول بوده است. لكن آنچه دقيقا گوياي مليله برای تزئين لباس‌ها و پارچه‌هاست، تكه‌هائی است كه در ناحيه لولان در منتهی‌اليه شرق ايران كنونی به‌دست آمده است. اين نمونه‌ها چند تكه مليله‌دوزی و قلابدوزی است كه در حفاری‌ها كشف شده و به نظر می‌رسد كه مربوط به دوره اشكانيان باشد. در اين نمونه نقش یک درخت مو مليله‌دوزی ديده می‌شود كه دارای شاخه‌های پيج در پيچ است و قسمت‌های باز را برگ و انگور پر كرده است. اين هنر زيبا و ظريف با گذشت زمان، دوران تكاملی را نيز طی كرده و هنرمندان، اين نمونه از سوزن‌دوزی را با دانه‌های مرواريد همراه كردند.

منیع: ملیله‌دوزی