کسب درجه اجتهاد علامه قاضی طباطبایی

آیه‌اللّه قاضی رحمه‌الله پس از اقامت در نجف اشرف، تحصیلات حوزوی خود را نزد اساتیدی چون فاضل شربیانی، شیخ محمد دامغانی، آقای شریعت و ملا آخوند خراسانی ادامه دادند و سرانجام، تلاش‌های خستگی‌ناپذیرشان در راه کسب کمال و دانش در سن 27 سالگی به ثمر نشست و در عنفوان جوانی به درجه اجتهاد نائل آمدند.

اساتید عرفان

جوهره حرکت معنوی و سلوک عرفانی آیه‌اللّه قاضی برگرفته از پدر بزرگوارشان مرحوم سیدحسین قاضی بود؛ زیرا ایشان از سن نوجوانی تحت تربیت والد ارجمندشان بودند و بعد از ورود به نجف، نزد آیه‌اللّه شیخ محمد بهاری و آیه‌اللّه سیداحمد کربلایی معروف به «واحدالعین» که هر دو از شاگردان مبرز مرحوم ملا حسین‌قلی همدانی رحمه‌الله بودند، به کسب مکارم اخلاقی و عرفانی پرداخت. وی آن‌چنان شیفته اساتیدش بود که می‌فرمود: «چنانچه کسی که طالب راه و سالک طریق الهی باشد، اگر برای پیداکردن استاد این راه، نصف عمر خود را در جستجو و تفحص بگذراند تا پیدا نماید، ارزش دارد. کسی که به استاد رسید، نصف راه را طی کرده است.»

جامعیت علمی

جناب آقای حاج سیدهاشم حداد از شاگردان برجسته مکتب عرفانی ایشان بوده است که می‌فرماید: «مرحوم آقای قاضی یک عالمی بود که از جهت فقاهت بی‌نظیر بود. از جهت فهم روایت و حدیث و از جهت تفسیر و علوم قرآنی هم بی‌نظیر بود. همچنین از جهت ادبیات عرب، لغت و فصاحت بی‌نظیر بود؛ حتی از جهت تجوید و قرائت قرآن. در مجالس فاتحه‌ای که احیانا حضور پیدا می‌نمود، کمتر قاری قرآن بود که جرأت خواندن در حضور ایشان را داشته باشد؛ چرا که اشکال‌های تجویدی و نحوه قرائت آن‌ها را می‌گفت.»

شاگردان

آیه‌اللّه قاضی رحمه‌الله سه دوره، اخلاق و عرفان اسلامی را با کلام نافذ و عقل صالح خویش تدریس نمودند و در هر دوره شاگردانی پرورش دادند که هرکدام، از بزرگان وادی عرفان و اخلاق محسوب می‌شوند. تعدادی از آنان عبارتند از: آیه‌اللّه شیخ محمدتقی آملی، آیه‌اللّه سیدمحمدحسین طباطبایی، آیه‌اللّه سیدمحمدحسن طباطبایی، آیه‌اللّه محمدتقی بهجت فومنی و حاج سیدهاشم حداد.

عرفان و تنعمات مادی

آیه‌اللّه قاضی رحمه‌الله انسانی بسیار بزرگ، وارسته و عارفی بی‌بدیل بودند و می‌فرمودند: «دنیایتان را داشته باشید؛ همسر، فرزندان و تنعمات مادی خدادادی باشند و در همین زندگی طبیعی و عادی سیر و حرکت به سوی خدا و معنویت هم وجود داشته باشد. این است مشرب نمونه عرفانی.» ایشان ازاین‌رو، ظاهری بسیار مرتب و تمیز داشتند؛ موها و دست‌هایشان را حنا می‌زدند، به تمیزی کفش خیلی اهمیت می‌دادند و عطر و بوی خوش استعمال می‌نمودند و این‌گونه‌بودن هنر می‌خواهد؛ اینکه انسان از لحاظ معنوی در آن عوالم عرفانی باشد و آن‌چنان شهودات و تجلیات توحیدی برایش منکشف باشد و باز به عالم کثرت که می‌رسد، زندگی طبیعی و عادی خود را داشته باشد و بر آن تأکید نماید.

ویژگی‌های عرفانی علامه قاضی طباطبایی

آیة‌اللّه قاضی رحمة‌الله در نهایت فقر به‌سرمی‌برد؛ به‌طوری‌که توان پرداخت اجاره خانه را نداشت. روزی در نجف اشرف صاحب خانه وسایل و اثاث ایشان را بیرون ریخته بود. آقای قاضی مجبور شد با خانواده‌اش به کوفه برود. در مسجد کوفه، یک بالاخانه‌ای بود که برای افراد غریب ساخته بودند. ایشان در آنجا سکونت گزیدند. علامه طباطبایی رحمة‌الله می‌فرمودند: «به مسجد کوفه رفتم. دیدم مرحوم قاضی و همه خانواده‌اش تب کرده‌اند و مریض هستند. هنگام نماز شد. علی آقا قاضی طبق معمول در اول وقت به نماز ایستاد و بعد از نماز عشاء آن‌چنان با توجه کامل آیه شریفه «آمَنَ الرَّسُولُ» را تلاوت می‌فرمود که مثل آنکه اصلا هیچ مشکلی پیش نیامده است. با آرامش وصف‌ناپذیر و شگفت‌انگیز به ذکر دعا مشغول بود.»

آری، در چشم عارفان، همه حوادث تلخ و شیرین معامله است با حضرت دوست، با این زمزمه روحانی:

در بلا هم می‌کشم لذات او

مات اویم مات اویم مات او

و این محو و مات در یار شدن است که سبب می‌شود وقتی آقای قاضی جلوی منزلشان می‌رسند و اسباب و اثاثیه‌شان را می‌بینند که صاحبخانه در کوچه ریخته، می‌فرمایند: «خدا گمان کرده که ما هم آدمیم که با ما چنین معامله می‌کند.» تنگی معیشت و فقر در بعضی از مقاطع زندگی، آن‌چنان آقای قاضی و خانواده‌اش را تحت فشار قرار می‌دهد که بعضی از کتاب‌هایشان را می‌فروشند تا از پول آن امرارمعاش کنند؛ تحمل این مشکلات است که افرادی چون قاضی را می‌سازد. آیة‌اللّه سیدعبد‌الکریم رضوی کشمیری رحمه‌الله می‌فرمود: «آقای قاضی تمام مکاشفه بود و در اواخر عمرش، بسیار لطیف و رقیق شده بود و با دیدن آب به یاد امام حسین ع افتاده، می‌گریست.»

توصیه علامه قاضی طباطبایی به نماز

شما را سفارش می‌کنم به اینکه نمازهایتان را در بهترین و با فضیلت‌ترین اوقات آن‌ها به‌جا بیاورید و آن نمازها با نوافل، 51 رکعت است؛ پس اگر نتوانستید، 44 رکعت بخوانید و اگر مشغله‌های دنیوی نگذاشت آن‌ها را به‌جا آورید، حداقل نماز توابین را بخوانید [نماز اهل انابه و توبه هشت رکعت هنگام زوال است].

مرحوم علامه طباطبایی ره و آیت‌الله بهجت ره از ایشان نقل می‌کنند که می‌فرمودند: اگر کسی نماز واجبش را اول وقت بخواند و به مقامات عالیه نرسد مرا لعن کند. مرحوم آقای سیدهاشم رضوی هندی می‌فرمایند: روزی یکی را به محضر آقای قاضی آوردند که مثلا آقا دستش را بگیرد و راهنمایی‌اش کند. مرحوم آقای قاضی فرموده بودند: به این آقا بگویید که نماز را در اول وقت بخواند. بعد معلوم شد که آن آقا وسواس در عبادات داشته و نماز را تا آخر وقت به تأخیر می‌انداخته است. اما وصیت‌های دیگر، عمده آن‌ها نماز است. می‌فرمودند نماز را بازاری نکنید. اول وقت به‌جاآورید با خضوع و خشوع. اگر نماز را تحفظ کردید همه چیزتان محفوظ می‌ماند و تسبیح صدّیقه کبری سلام‌الله‌علیها که از ذکر کبیر به‌شمارمی‌آید و آیت الکرسی در تعقیب نماز ترک نشود.

ارتحال

سرانجام آیه‌الحق، مرحوم میرزا سیدعلی قاضی، پس از سال‌ها تدریس معارف عرفانی و تربیت شاگردانی الهی، در روز دوشنبه چهارم ماه ربیع الاول سال 1366 ه.ق.، مطابق با هفتم بهمن‌ماه 1324 ه.ش.، در نجف اشرف وفات یافتند و از این دنیای فانی رخت بربستند و در وادی السّلام نزد پدر گران‌قدرشان مدفون گردیدند. مدت عمر شریف ایشان هشتادو‌سه سال بود. روحشان شاد و راهشان پر رهرو باد!

در رفتن جان از بدن گویند هر نوعی سخن

من خود به چشم خویشتن دیدم که جانم می‌رود

منبع: علامه قاضی