کتاب: ایران؛ روح یک جهان بی‌روح و نه گفت‌وگوی دیگر با میشل فوکو

نویسنده: میشل فوکو

مترجم: نیکو سرخوش، افشین جهاندیده

میشل فوکو از نظریه‌پردازان پست مدرنیزم در بحبوحه انقلاب اسلامی به ایران سفر کرد و انقلاب را از نزدیک دید. وی برخلاف نظریه‌پردازان مارکسیست، عقیده داشت جز باورهای دینی هیچ عامل دیگری قدت بسیج این‌چنین توده‌ها را ندارد، بلکه این مذهب تشیع است که با تکیه بر موضع انتفادی خود توانسته این‌چنین بسیج سیاسی به راه اندازد. این کتاب حاوی 10 گفت‌وگو با میشل فوکو در موضوعات مختلف است که مهمترین آن مصاحبه با وی در مورد ایران است. گزیده‌ای از کتاب: خود من فکر می‌کردم که اراده جمعی، مثل خدا یا روح است و هرگز کسی نمی‌تواند با آن روبرو شود، نمی‌دانم با من موافقید یا نه، اما ما در تهران و سرتاسر ایران با اراده جمعی یک ملت برخورد کرده‌ایم.

« ... نقش روشنفکر این نیست که به دیگران بگوید چه باید بکنند. روشنفکر به چه حقی می‌تواند چنین کند؟ و به یاد آورید تمام آن پیشگویی‌ها، نویدها، حکم‌ها و برنامه‌هایی که روشنفکران در دو سده گذشته بیان کردند و اکنون اثرها و نتیجه‌هایشان را می‌بینیم. کار روشنفکر این نیست که اراده سیاسی دیگران را شکل دهد؛ کار روشنفکر اینست که از رهگذر تحلیل‌هایی که در عرصه‌های خاص خود انجام می‌دهد، امور بدیهی و مسلم را از نو مورد پرسش و مطالعه قرار دهد، عادت‌ها و شیوه‌های عمل و اندیشیدن را متزلزل کند، آشنایی‌های پذیرفته شده را بزداید، قاعده‌ها و نهادها را از نو ارزیابی کند، و بر مبنای همین دوباره مسئله کردن (که در آن روشنفکر حرفه خاص روشنفکری‌اش را ایفا می‌کند) در شکل‌گیری اراده سیاسی (که در آن می‌بایست نقش شهروندی‌اش را ایفا کند) شرکت کند.»

منبع: میشل فوکو