بهره‌برداری از گیاه باریجه

صمغی است با نام علمی Ferula golbaniflua و نام انگلیسی آن galbanum از خانواده Umbelliferae بر اثر شکافی که بر روی ساقه گیاه به‌وجود می‌آورند یا در اثر نیش حشرات شیره آن خارج شده و در مجاورت هوا سفت شده به رنگ زرد، قهوه‌ای یا سبز به‌دست می‌آید. شیره این گیاه شبیه انغوزه ‌است. این گیاه در مناطق کوهستانی مرکزی و شمال شرق ایران می‌روید. ریشه آن در زمین مانند چغندر قند و به رنگ قهوه‌ای مایل به سیاه است. با بریدن لایه‌ای نازک از این ریشه مایعی صمغ‌مانند به رنگ شیر بیرون می‌زند که در اثر گذشت زمان که در اصطلاح «مدار» خوانده می‌شود به زرد و سپس قرمز تغییر رنگ می‌دهد. ابزارهایی که برای بهره‌برداری از این گیاه استفاده می‌شود عبارتست از: تتیشه برای کندن پای آن که در اصطلاح به این عمل «پاورداری» گفته می‌شود. تیغی دسته دار و به شکل داس با دسته‌ای چوبی و بلند به اندازه ۴۰ سانتی‌متر برای بریدن لایه‌ای نازک از روی ریشه که در اصطلاح اهل فن بِبُرّی (با تشدید را) خوانده می‌شود.

پیش‌بند برای بستن جلوی سینه مثل پیش‌بند آشپزخانه برای جلوگیری از چسبیدن شیره گیاه به لباس در حین برداشت آن؛ و کالتیک قوطی حلبی برای انباشتن شیره قرمزشده گیاه و انتقال آن به حلب‌های ۲۰ کیلویی. شیره گیاه که پس از برداشتن لایه نازک برون زده ‌است و با گذشت چند روز، رنگ آن به زرد و سرخ تغییر کرده با وسیله‌ای به نام «کارد» که ملاقه مانند و با دسته چوبی کوتاه است از روی بدنه ریشه برداشته شده و باز با ببری لایه‌ای دیگر بریده می‌شود. پس از چند روز شیره بیرون‌آمده تغییر رنگ داده عمل گرفتن آن از سر گرفته می‌شود. بریدن‌ها و گرفتن‌ها تا جایی که در ریشه گیاه شیر باشد ادامه می‌یابد. فصل انجام این کار از اواخر بهار تا پایان تابستان است. نام محلی آن در زبان مردم اقلید فارس، بیدک، یعقوب آباد و آباده فارس، قاسنی (بر وزن کاسنی) است؛ و به کسانی که شغل باریجه‌گیری دارند قاسنی‌زن گفته می‌شود. صمغ آن بویی خوش دارد و آتش‌گیر است. برخی دیگر از نام‌های قدیم و جدید آن: به فارسی بارْزَد (نیز به صورت‌های بیرْزَد/ بیرْژَد / بیرْزَه / بیْرژَه / بیْرزَی؛ ولی مؤلف برهان قاطع بارْزَد را معرّب بیرزد دانسته‌ است)، وَشا/وِشا، و جز این‌ها (به زبان عامّة اندلس؛ ابن بیطار، ج ۴، ص)

منبع: ویکی‌پدیا