خامه‌دوزی یکی از صنایع‌دستی سیستان‌وبلوچستان است که به آن خامک‌دوزی یا خمک‌دوزی هم می‌گویند و به‌نوعی می‌توان گفت خامه‌دوزی واژه دگرگون شده این دو اسم است. این هنر بیشتر در روستاهای سیستان رواج دارد و به عقیده برخی از کارشناسان، خامه‌دوزی در بنجار زبان زد خاص و عام بوده است. خامه‌دوزی یا سفیددوزی روی الیاف و پارچه‌های مخصوص به همت دستان زنان با ذوق سیستانی به نقش درمی‌آید. این هنر از خانواده سوزن‌دوزی است که از نقوش خاص و اصیل بومی شکل گرفته و به‌وسیله ابریشم نتابیده به شکل‌های برجسته هندسی و به‌صورت گل‌های هشت‌پر، مربع، مثلث و ... روی پارچه‌هایی از جنس کتان می‌نشیند.

خامه‌دوزی شباهت زیادی به هنر سوزن‌دوزی دستان زنان بلوچ دارد. اما تنها تفاوت بین آن‌ها استفاده از نخ ابریشم رنگ سفید در هنر خامه‌دوزی است. تزئین با خامه‌دوزی و ابریشم‌دوزی را نيز تطريز گویند. خامه‌دوزی تقریبا "شبیه سوزن‌دوزی و عبارتست از پیش‌سینه، کلاه، عرقچین، جانماز، جلیقه، رومیزی، کوسن، مواد آن پارچه و نخ و گاهی نیز آینه‌های مورد استفاده قرار می‌گیرد. مهم‌ترین صنایع‌دستی ایلات و طوایف سیستان عبارت‌اند از: حصير قالی، خامه‌دوزی و سوزن‌دوزی. حصیربافی در سیستان رایج است. خامه‌دوزی هنری است نظیر سوزن‌دوزی منتهی با استفاده از نخ یک‌رنگ که معمولا سفید است. نقش‌ها نیز متفاوت از سوزن‌دوزی بوده و شکل‌ها بیشتر از خطوط منحنی تشکیل می‌گردد و فقط در روستاهای سیستان این هنر رواج دارد. امروزه خامه‌دوزی توسط زنان زابلی و روستاهای اطراف آن به مقدار زیاد انجام می‌شود.

خامه‌دوزی بیشتر در تزئین لباس به‌ویژه دور یقه، عرقچین، پیش‌بند، جانماز، دستمال، سفره و سرآستین‌های مردانه و زنانه استفاده می‌شود. گلدوزی‌کردن روی پارچه با خامه یا همان ابریشم نتابیده در سیستان قدمت زیادی دارد چون سیستان با داشتن باغ‌های فراوان انگور یکی از بزرگترین مراکز تولید ابریشم بوده و این امر در منابع تاریخی نیز مشخص شده که این منابع از وجود کارگاه‌های تولید پیله ابریشم در روستای چلنگ زابل در حدود بیش از 100 سال قبل خبر می‌دهند. پیش‌سینه، کلاه (عرقچین) جانماز، جلیقه، رومیزی و کوسن، خامه‌دوزی می‌گردد. مواد اولیه مصرفی، پارچه و نخ و گاهی آینه‌های ریز است. نخ از نوع پنبه‌ای مرسریزه نظیر نخ .D . M .C و پارچه نیز اغلب به رنگ سفید است. تولیدات خامه‌دوزی سیستان چندین بار نشان مرغوبیت صنایع‌دستی یونسکو را دریافت کردند.

منبع: ویکی‌پدیا