روی یا زینک یک عنصر شیمیایی است که به اختصار zn نامیده می‌شود. عدد اتمی آن ۳۰ است و چهارمین فلز پرکاربرد دنیا به شمار می‌رود. زینک یک فلز به رنگ سفید مایل به آبی است که در معرض هوا تیره شده و در مواجهه با آتش شعله سبز دارد. قدیمی‌ترین استفاده از روی ناخالص را می‌توان در آثار مکشوفه از ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح پیدا کرد. این قدمت استفاده متعلق به هند و چین است. همچنین در آثار نقاشی به‌جامانده از ساحران و جادوگران مصر نیز نشان‌دهنده‌ی استفاده آن‌ها از روی در جادو بوده است. ازآنجاکه زینک یک آلیاژ دهنده برای تولید مصنوعات برنجی محسوب می‌شود، در کشفیات ۱۴۰۰ سال پیش در فلسطین نیز می‌توان اشیایی با جنس برنج را مشاهده نمود. استفاده و ساخت برنج به رومیان باستان نسبت داده می‌شود اما درنهایت، می‌توان به صورت مستند، کشف عنصر روی یا زینک را نتیجه تحقیقات دو دانشمند معروف "آندرس مارگاروف" و "آنتوان ون سوآب" دانست.

در تولید روی باید خاک حاوی روی را آسیاب نمود. اگر این خاک دارای سرب باشد در واحدی به نام فلوتاسیون سرب از خاک جدا می‌شود. خاک آسیاب شده در کوره اکسیده شده و قابل استفاده می‌شود. در طی فرآیند تبدیل کنسانتره روی به روی خالص باید آهن، کبالت و کادمیوم از روی جدا شود. برای این جداسازی از محلول پرمنگنات پتاسیم و آمونیوم پرسولفات بهره برده می‌شود. پس از این جداسازی روی خالص بدست می‌آید.

خصوصیات فلز روی

روی یک فلز با چگالی ۷.۱۳۳ و نقطه ذوبی معادل ۴۱۹.۸۳ درجه‌ی سانتیگراد است. همین نقطه ذوب پایین یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این فلز است، زیرا این ویژگی سبب منعطف بودن، شکل پذیری و چکش‌خوار بودن روی می‌شود.

- از این فلز برای آبکاری نمودن انواع محصولات فولادی و جلوگیری از زنگ‌زدگی در فولاد و همچنین آبکاری محصولات الکترونیکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از روی برای ساخت لحیم و نیز در آلیاژهایی مانند برنج، ورشو و غیره استفاده می‌شود.

- کاربرد مهم روی را می‌توان در ساخت باطری‌های لیتیومی سازگار با محیط زیست مشاهده کرد. این باتری‌ها مقاوم تر و قابل بازیافت هستند. روی در گالوانیزه کردن فلزات آهنی، مصنوعات نظامی، صنعت خودرو و کشتی سازی به کار می‌رود.

- در صنعت پزشکی از روی برای ساخت کرم و شامپو استفاده می‌شود. محصولات بهداشتی مانند ضدعفونی کننده‌ها نیز حاوی زینک هستند. زینک در بدن یک عنصر ضروری برای پوست و مو به شمار می‌رود.

- در صنعت لاستیک‌سازی از روی به عنوان فعال‌کننده استفاده می‌شود.

- فلز روی یک آلیاژ دهنده و یک فلز منحصر به فرد در تولیدات مختلف است که در هر صنعتی می‌‌توان ردپایی از آن را یافت.

آلیاژ ورشو

ورشو، نقره‌نیکلی (به انگلیسی: nickel silver) نقره آلمانی، آرژِنتان، نقره‌نو، نیکل‌برنج، آلباتا، آلپاکا و یا الکتروم، آلیاژی ساخته شده از فلزات مس، نیکل و روی است. این فلز معمولا با ترکیب‌بندی ۶۰٪ مس، ۲۰٪ نیکل و ۲۰٪ روی ساخته می‌شود. ورشو جلایی مانند نقره دارد و در برابر زنگ‌زدگی نیز مقاوم است. با توجه به وجود مس و روی، ورشو گاهی یکی از انواع برنج محسوب می‌شود. بر خلاف نام این فلز که از آن به نقره نیکلی یاد می‌شود، هیچ فلز نقره‌ای در ترکیبات آلیاژ این فلز به کار نمی‌رود، مگر در مواقعی که ورشو را با نقره اندودکاری یا به اصطلاح آبکاری می‌کنند. نام نقره آلمانی به توسعه آن توسط فلزکارانِ آلمانیِ قرن ۱۹ میلادی اشاره دارد که در تقلید از آلیاژِ چینی شناخته شده‌ای بنام پاک‌تونگ که از ترکیب مس و نیکل به دست می‌آمد، بازمی‌گردد. در صنعت کنونی، ورشوهای تجاریِ مهم دارای مقدار قابل‌توجهی روی هستند و گاهی نیز در زیرمجموعه فلز برنج قرار می‌گیرند.

ورشو برای اولین بار به عنوان یک فلز پایه و برای تولید کارد و چنگال نقره‌اندود و دیگر ظروف نقره‌ای، به‌ویژه طی فرایندی که ای‌پی‌ان‌اس یا الکترو-اندود نیکل-نقره نامیده می‌شود به محبوبیت رسید. در ساختِ زیپ، کلیدهای با کیفیت بهتر، جواهرات بدلی، ساز و آلات موسیقی (مانند فلوت و کلارینت) و از اکسید آن نیز در صنعت الکترونیک استفاده می‌شود. همچنین از نیکل_نقره به صورت گسترده‌ای در تولید و ساخت سکه (مانند سکه اسکودوی پرتغال و مارک آلمان شرقی) استفاده می‌شود. ورشو برای استفاده‌های صنعتی نیز کاربردهای فراوانی دارد، از جمله آن‌ها می‌توان به استفاده در تولید اتصالات دریایی و بست‌های لوله‌کشی برای افزایش مقاومت در برابر خوردگی و در سیم‌پیچ‌ها برای بالابردن مقاومت الکتریکی اشاره کرد.

در قرن ۱۹ و به‌ویژه پس از سال ۱۸۶۸، جواهرسازان سرخ‌پوستِ آمریکایی به راحتی قادر به تولید ورق‌های نقره آلمانی شدند. آن‌ها از این فلز برای ساخت لوازم جانبی سوارکاری نیز استفاده می‌کردند. از گذشته تاکنون، فلزکازان از ورشو برای ساخت گردن‌آویز، دست‌بند، بازوبند، سنجاق‌سر، سگکِ کمربند، گوش‌واره، سنجاق کروات، ظروف فلزی تزیینی و تاج پادشاهی استفاده کرده‌اند. بسیاری از اتصالات فلزیِ مهار اسب و زین آن، دارای آلیاژ نقره آلمانی هستند. در اوایل قرن بیستم، و قبل از ظهور و تولد ورق فولادی، این فلز توسط خودروسازان و تولید کنندگان قطعات خودرو مورد استفاده قرار می‌گرفته به طوری که رولز_رویس در سال ۱۹۰۷ خودروی معروفِ روحِ نقره‌ای را تولید می‌کند. پس از سال ۱۹۲۰ و به دلیل سهولت در استفاده صنعتی و مقاومت در برابر خوردگی برای تولید چاقوی جیبی به صورت گسترده‌ای بکار گرفته شد. قبل از این دوره، فلز متداول آهن بود.

منبع: ویکی‌پدیا و روی