مردم میمند همچنان از ابزار قدیمی ‌استفاده می‌کنند.

تمامی خانه‌ها، کوچه‌ها و اماکن تجاری این روستا در دل کوه و به‌صورت دست‌کند دوازده هزار سال پیش حفر شده است و یکی از شگفتی‌های حیات بشری محسوب می‌شود. این منطقه توریستی در 38 کیلومتری شهر بابک واقع شده است و 420 کیلومترمربع وسعت دارد. موقعیت جغرافیایی این روستا به‌گونه‌ای است که در بین شهرهای کرمان، یزد و شیراز که از مهمترین شهرهای گردشگری کشور محسوب می‌شوند، واقع شده است و می‌تواند حلقه گردشگری را در این منطقه کامل کند.

میمند نمادی از صلابت اجداد ایرانی

میمند یادآور ایامی ‌است که انسان‌ها سکونت‌گاه‌های خود را در بلندای کوه‌ها جستجو می‌کردند و کوه، مظهر صلابت و قدرت و الهه عزم و اراده و ایمان تلقی می‌شد. هنوز کسی نمی‌داند که این مجموعه به دست چه کسانی به‌وجود آمده و انگیزه این مردمان از احداث چنین بناهایی چه بوده اما، انگیزه مردمان آن زمان بسیار مورداهمیت قرار دارد، چون در آن زمان و با وسایل ابتدایی، آفرینش چنین مجموعه با عظمتی با معماری بی‌نظیر قابل‌تحسین است. عده‌ای از محققین نیز معتقدند که مهرپرستان از غارهایی که با دست، در دل کوه کنده‌اند، فقط برای عبادت و دفن مردگان استفاده می‌کردند و بعد از مدتی، بنا به اضطرار ناشی از آب‌وهوا و یا هر عامل محیطی مؤثر دیگری، این غارها را برای سکونت برگزیده‌اند. آئین مهرپرستی قبل از ظهور آئین زرتشت در ایران رواج داشته و تا مدت‌ها پس از ظهور وی نیز ادامه داشته است.

شهر بابک زادگاه سرسلسله ساسانی

در زمان ساسانیان شهربابک به‌عنوان زادگاه بابک سرسلسله ساسانی مورد توجه خاص آن‌ها بوده است و پس از ظهور اسلام و ورود آن به ایران مردم میمند که به آئین زرتشتی معتقد بودند به اسلام گرویده و مذهب شیعه را پذیرا شدند. میمند به‌دلیل استحکام دفاعی در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده است و بیشترین تغییر در آن مربوط به چند دهه اخیر است.

روستای صخره‌ای میمند دارای حدود ۴۰۰ واحد مسکونی یا به‌اصلاح محلی، "کیچه" و حدود دو هزار و پانصد اتاق دارد که در دل صخره‌های روبه‌روی هم کنده شده است. موقعیت این روستا، از لحاظ استراتژیک دارای اهمیت بوده است، به‌گونه‌ای که مردم محلی میمند معتقدند درصورت بروز خطر، اگر در ابتدای میمند دو تفنگچی در دو طرف رودخانه مستقر شوند به‌راحتی می‌توانند از روستا دفاع کنند. لایه آذرین ضخیمی‌ که به‌صورت‌طبیعی بر روی روستا وجود دارد، مانند دژی طبیعی از نفوذ به روستا جلوگیری می‌کند و تنها مسیر دسترسی به روستا شیارهای طبیعی به نام "رخنه" است که در مواقع لزوم بسته می‌شدند. دست‌کندها در چندین تراز مختلف، در شیب کوه و دو طرف دره، کنده شده‌اند و میانگین اتاق‌های موجود در هر کیچه به چهار اتاق می‌رسد.

میمند، آسمان‌خراشی در دل کوه

باستانی پاریزی، تاریخ‌شناس کرمانی و از اساتید برجسته ایران در کتاب "پیغمبر دزدان" در خصوص این منطقه شگفت‌آور گفته است، "میمند از دهات معروف و قدیمی‌ شهر بابک است، تمام اتاق‌های این ده در دامنه کوه کنده شده و خانه‌ها در دل سنگ است و هر کوچه که در دل کوه می‌رود سه یا چهار اتاق دارد و مجموعا قریب سیصد کوچه در دل سنگ فروبرده‌اند و به همین سبب خانه‌ها دودکش و بخاری ندارند و بدون منفذ است و از جهت تاریخی واقعا از آثار اولیه تمدن بشری محسوب می‌شود، در واقع یک آسمان‌خراش موربی است که هزاران سال است در دل سنگ کنده شده، اطاق‌ها بخاری ندارد، راه عبور محدود است و دواب و آدمیزاد تا حدودی زندگی مشترکی دارند، این آبادی البته غیر از میمند معروف فارس است".

آنچه در این روستا مورداهمیت است این است که در سکونت‌گاه‌های اولیه بشری از روی‌هم‌گذاردن سنگ و آجر و غیره در فضای باز ساخته نشده‌ا‌ند، بلکه با از میان برداشتن انبوهی از خاک شکل می‌گیرد و انسان نیاز به خشت و آجر و ملات ندارد، بلکه باید توده‌ای را بردارد تا پناهگاه مهیا شود. به همین دلیل برای اتاق، طاقچه در اندازه‌های مختلف کنده شده است که جای رختخواب، ظروف، صندوق، چراغ و غیره کنده شده است. کنار دیوارهای خانه گنجه گذارده نمی‌شود، بلکه با کندن دیوار، حفره یا طاقچه‌ای به‌وجود می‌آید که اشیاء و لوازم در آن‌ها گذاشته شده و یا در آن‌ها آویزان می‌شده است. کل یک خانه که ممکن است شامل یک یا چند اتاق و اصطبل باشد یک کیچه است. یک واحد یک ورودی مشترک دارد و در پاگرد ممکن است طویله در یک سو و اتاق نشیمن در طرف دیگر باشد.

مسجد صخره‌ای میمند

نکته قابل‌توجه این است که همه کیچه‌ها یک ساختار ندارند بلکه هم‌ اندازه و هم تعداد اتاق‌ها متفاوت است که نشان از آن دارد هر کیجه بنا به نیاز و توانمندی هر خانوار در دل کوه کنده شده و البته قابل‌توسعه بوده است. جداکردن اتاق از پستو و یا پوشانیدن برخی از طاقچه‌ها نیز با پرده‌ای پارچه‌ای صورت می‌گیرد. "کلیدون" که درواقع، قفل خانه بوده است در دیوار کنار درب نصب می‌شود. کلید چوبی را در آن قرار می‌دهند تا زبانه پشت در قرارگیرد.

دمای خانه‌ها در زمستان پنج درجه گرم‌تر و در تابستان پنج درجه خنک‌تر است.

با توجه به اینکه این منطقه سردسیر است همیشه درجه حرارت این اتاق‌ها حدود پنج درجه متفاوت از بیرون است. درواقع، در زمستان دمای داخل کیجه پنج درجه گرمتر و در تابستان دمای کیجه پنج درجه خنکتر است. ایجاد اجاق و در زبان محلی پهلوی "دیدون" در درون اتاق‌ها و سوزاندن هیزم طی سالیان متمادی در آن موجب سیاهی رنگ سقف و بدنه اتاق‌ها شده و برپاکردن آتش و تهیه غذا در درون اتاق‌ها باعث شده که به‌تدریج بدنه داخل اتاق‌ها ایزولاسیون شده و باعث عمر بیشتر اتاق‌ها شود و متأسفانه چون دیگر در خیلی از اتاق‌ها آتش افروخته نمی‌شود، باعث‌شده تا خاک سقف‌ها به‌آهستگی ریزش پیدا کند.

اندازه این اتاق‌ها که البته از نظر هندسی منظم نیستند، متفاوت و کف‌پوش‌های اتاق‌ها اکثرا نمد است. ساکنان میمند به زبان پهلوی ساسانی سخن می‌گویند. این روستا هفتمین منظر فرهنگی، طبیعی و تاریخی جهان بود که جایزه "مرکوری" را دریافت کرده است. جایزه ملینا مرکوری جایزه‌ای است که از سوی دولت یونان و با همکاری مجامع فرهنگی بین‌المللی مانند یونسکو و ایکوموس به آثاری اهدا می‌شود که دارای شرایط و ضوابط فرهنگی، طبیعی و تاریخی منحصربه‌فرد باشد.

گردآوری: سیمرغ