اگر گذارتان به تبریز افتاد، پیشنهاد می‌کنیم بعد از گشت‌وگذار در شهر و تماشای مقبره‌الشعرا، مسجد کبود و بازار این شهر، سری هم به خانه تاریخی بهنام بزنید که یکی از قدیمی‌ترین خانه‌های این شهر به‌حساب‌می‌آید و البته از زیباترین‌هایش!

خانه بهنام

در اواخر دوران زندیه و اوایل دوران قاجار، به‌عنوان یک خانه مسکونی ساخته شد و در زمان ناصرالدین شاه قاجار، نوسازی تزیین شد. در همین دوره هم بود که نقاشی‌های دیواری چشمگیری به آن اضافه شد و خانه بهنام تبدیل شد به چیزی که می‌بینید و حالا به‌عنوان بخشی از مدرسه معماری دانشگاه هنر اسلامی تبریز به‌حساب‌می‌آید. خانه‌ای اعیانی به وسعت ۳ هزار مترمربع که با گچبری‌های هنرمندانه و رنگی چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند.

این خانه که به بهنام گنجه‌ای یا قدکی هم معروف است، یک ساختمان اصلی دارد که به‌عنوان ساختمان قشلاقی مورد استفاده قرار می‌گرفته و یک ساختمان کوچک که به‌عنوان ساختمان ییلاقی شناخته می‌شد. این خانه هم به سبک معماری قدیم ایرانی، دو حیاط اندرونی و بیرونی دارد و شامل هشتی ورودی، دالان سردر، ایوان ستون‌دار و ... است.

اگر گذارتان به خانه بهنام افتاد، باید ساختمان اصلی را در شمال حیاط ببینید و رو به جنوب ایوان ستون‌دار آن را مشاهده کنید، که یک زیرزمین با اتاق‌هایی برای نشیمن تابستانی دارد. معمارانی که خانه را بررسی کرده‌اند، معتقدند که یکی از خصوصیات بارز این بنا کامل بودن مجموعه، پلان معماری و تنوع در ابعاد اتاق‌ها، ضمن رعایت تقارن در نما است. به‌همین دلیل است که خانه بهنام را هم به دلیل معماری و هم به دلیل تزئیناتش به‌عنوان یک ساختمان مسکونی قابل مطالعه و مهم می‌شناسند.

فضاهای اندرونی و بیرونی خانه بهنام که در دوره قاجار بازسازی شده، علاوه‌بر تزیینات داخلی، به‌دلیل طراحی متناسب با فصول مختلف سال یکی از کاربردی‌ترین معماری‌های ایران را دارد که در آن تعادل درجه حرارت و چشم‌انداز زیبا در کنار هم به چشم می‌خورد.

مهتابی یا همان بهارخواب این خانه در ضلع شمالی مجموعه و رو به حیاط اندرونی است. ایوان جنوبی به‌عنوان نشیمن تابستانی کاربرد داشت و ایوان شمالی با ستون‌های چوبی گچ‌اندودش، شاه‌نشین خانه به‌حساب‌می‌آمد. در بنای قسمت غربی هم که تخریب شده، اصطبل، مطبخ، توالت و ... قرار داشته است.

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ