کتاب: تفسیر القرآن الکریم

نویسنده: ملاصدرای شیرازی

ملاصدرا قرآن را، همان‌طوركه خود قرآن آن را نور ناميده، نور می‌نامد؛ يعنی آشكارساز و ظاهركننده حقايق پنهان است و در همين مقاله به اين نكته اشاره مى‌كند. وی معتقد است كه بهترين روش تفسير قرآن آنست که همان‌گونه كه قرآن به‌صورت وحی بر پيامبر ص نازل شده و مراحل و درجاتی را طی كرده و از جهان عقول به جهان نفوس و مثال و سپس به جهان مادی (فيزيكی) آمده و معانی آسمانی چهره عوض كرده و به‌صورت الفاظ زمينی درآمده است، مفسر نيز برای درک اعماق قرآن بايد از همان راه برود، يعنی نخست از معانی ظاهری آغاز و معانی ظاهری را دريافت كند و سپس با ترک حواس جسمانی و استمداد از حواس باطنی و روح انسان، و حتی با رهاكردن موقت كالبد (خلع بدن) و استفاده از قدرت روح، به ملكوت سفر كند و معانی قرآن را از راه مكاشفه و به‌صورت زلال و بدون حجاب به‌دست آورد.

پس بنابراين اين مقدمه، برای درک همه حقايق قرآنی و يا به تعبير معروف و مصطلح: برای «تفسير» قرآن نبايد به‌ معنای ظاهری و لفظی آن قناعت كرد، بلكه بايستی به عمق بی‌انتهای اين معانی فرورفت زيرا همان‌طوركه جهان غيرمادی برای عامه مردم پنهان است، قرآن نيز كه تجلی و ظهور همان جهان‌هاست، معقولات و معانی و باطنی عميق دارد كه بر حواس ظاهری انسان پوشيده است و لذا درک و تفسير ظاهر محض قرآن را نمی‌توان درک و تفسير حقيقی و جامع قرآن دانست.

ملاصدرا معتقد است كسی كه در تفسير قرآن به الفاظ يا جنبه‌ای ادبی و هنری آن قناعت می‌كندف فقط می‌تواند زيبایی و موسيقی كلمات و هنرهای ادبی و لفظی آن را درک كند يا حداكثر، از ظواهر الفاظ جنبه‌های حقوقی و فقهی آن را برای كشف احكام فقهی و عملی به‌دست بياورد، يا مانند متكلمان اشعری و معتزلی و برخی از فقهای حنبلی برای خدا دست و چشم و تخت و سرير و مانند آن فرض نمايد. (اسفار 9/299)